Trên bục trao giải Asian Games Nagoya 2026, Lâm Thi Đống 19 tuổi đứng ở vị trí cao nhất, trước ngực đeo ba huy chương vàng và một huy chương bạc, phía sau là những tiếng reo hò và tràng pháo tay chưa dứt hẳn. Nhưng khi ống kính lia qua khán đài, có người giơ điện thoại lên quay anh, có người trên mạng xã hội gõ từng câu lạnh nhạt mỉa mai. Trên bục trao giải không ai đập tay với anh, trên khán đài cũng không ai reo hò vì anh.

Khoảnh khắc này đã bị truyền thông Nhật Bản ghi lại và đem ra chế giễu. Đêm Nagoya, vinh quang của nhà vô địch không trở thành tin tiêu đề; thứ thực sự làm bùng nổ dư luận là dòng chảy ngầm ngày càng khó bỏ qua bên ngoài sân đấu.

Văn hóa fandom của bóng bàn Trung Quốc, đi đến năm 2026, đã tròn mười năm.

Mọi chuyện phải bắt đầu từ Trương Kế Khoa.

Tại Olympic London 2012, người đàn ông đứng trên bục trao giải xé áo đấu ấy đã khiến bóng bàn Trung Quốc lần đầu tiên thực sự sở hữu một vận động viên tầm "thần tượng". Lối đánh của Trương Kế Khoa hung hãn, khí chất nổi bật, câu chuyện giàu tính kịch: từ thời niên thiếu bị trả về đội tỉnh vì vi phạm kỷ luật, đến kỳ tích hoàn thành Grand Slam chỉ trong 445 ngày, trên người anh mang theo sức căng tự nhiên của một "câu chuyện lội ngược dòng". Đó là thời kỳ mạng xã hội bùng nổ, Weibo trỗi dậy, video ngắn mới chớm nở, và Trương Kế Khoa trở thành một trong những tay vợt bóng bàn Trung Quốc đầu tiên bị "fandom hóa".

Người hâm mộ bắt đầu chỉnh ảnh cho anh, lập "siêu chủ đề", dựng video, thậm chí giăng những tấm băng rôn khổng lồ khi anh thi đấu. Trong mười năm đó, "giới fan bóng bàn Trung Quốc" dần hình thành: có fan chuyên chụp ảnh, có fan lớn, có nhóm điều hướng bình luận, có nhóm chống anti, tất cả những trang bị tiêu chuẩn của ngành công nghiệp thần tượng bắt đầu xuất hiện trên sân bóng bàn.

Nhưng vấn đề cũng theo đó mà tới.

Người hâm mộ bắt đầu cấu xé lẫn nhau. Fan của Trương Kế Khoa và fan của Mã Long đối đầu gay gắt trên mạng xã hội, từ chuyện "ai mới là số một bóng bàn Trung Quốc" đến một biểu cảm nhỏ bên sân đều có thể châm ngòi cho những cuộc khẩu chiến quy mô lớn. Đến chu kỳ Rio, sự đối lập này ngày càng gay gắt, thậm chí kéo dài sang cả các giải quốc tế: ngay trước mặt các tay vợt nước ngoài, trên khán đài tiếng cổ vũ "Long đội" và "Kế Khoa" vang lên liên tục, không ai chịu nhường ai.

Trong thời gian diễn ra Olympic Paris 2024, có cư dân mạng vì đăng tải thông tin bôi nhọ các vận động viên, huấn luyện viên bóng bàn mà bị cơ quan công an hai nơi Bắc Kinh và Quảng Đông áp dụng biện pháp cưỡng chế hình sự theo pháp luật; những nội dung liên quan sau khi lan truyền trên mạng đã gây ra ảnh hưởng vô cùng tồi tệ.

Nền tảng của bóng bàn Trung Quốc vốn là vinh dự tập thể và sự kế thừa qua các thế hệ. Nhưng logic của fandom là "duy thần tượng luận": chỉ cần là tay vợt mình ủng hộ thì dù làm sai cũng phải bảo vệ; chỉ cần là đối thủ thì dù đạt thành tích chấn động cũng phải chèn ép. Khi logic này được cấy ghép lên sân đấu thể thao đỉnh cao, cạnh tranh công bằng trở thành trò cười, hai mươi năm khổ luyện của vận động viên trong mắt người hâm mộ còn không quan trọng bằng "vinh dự của anh nhà mình".

Lâm Thi Đống là mục tiêu mới nhất.

Trong trận chung kết đơn nam World Cup Ma Cao 2025, Lâm Thi Đống 20 tuổi lần đầu tiên đứng trên sân khấu chung kết đơn của ba giải đấu lớn, thua Hugo Calderano 1-4, chuỗi bốn lần liên tiếp vô địch World Cup đơn nam của bóng bàn Trung Quốc chấm dứt tại đó. Dư luận không chừa cho anh khoảng trống để trưởng thành: những lời chửi rủa ập đến tới tấp, có người nói anh chỉ đến thế thôi, có người nói anh dựa vào may mắn, còn có người đổ toàn bộ sự "suy thoái" của bóng bàn Trung Quốc lên đầu chàng trai trẻ này.

Thế nhưng Trương Kế Khoa trong buổi livestream sau trận đấu đó đã nghiêm túc nhận xét về những điểm yếu kỹ thuật của anh: thua ở ba đường bóng đầu, độ chính xác thuận tay chưa đủ, bộ pháp chậm nửa nhịp, bị điều bóng sang góc lớn là hoảng. Rồi anh nói một câu khiến cả giới bóng bàn chấn động: "20 tuổi đã giành á quân, chứng tỏ thiên phú của cậu ấy tốt hơn tôi nhiều."

Phải biết rằng, đây là người từng dám nói Vương Sở Khâm "không thể so với tôi". Người đàn ông từng đứng trên đỉnh cao của bóng bàn Trung Quốc ấy đã dùng một câu nói để dành cho một hậu bối đang bị cả mạng chế giễu lời đánh giá chân thực nhất mà cũng đàng hoàng nhất.

Lâm Thi Đống quả thực đã đi lên từ tầng thấp nhất. Năm 2005, anh sinh ra ở Đam Châu, Hải Nam, gia đình mở quán mì; mẹ anh bỏ ra 5 tệ mua một đôi vợt đồ chơi, và anh đã đánh bóng vào bức tường trước cửa suốt cả buổi chiều. Hải Nam trước đây được gọi là sa mạc bóng bàn, không có hệ thống, không có nhà thi đấu, không có tiền bối dẫn đường. Năm 7 tuổi rưỡi, anh đến Nam Yến ở Tam Á, huấn luyện viên Quan Diễm nhận anh và cho anh tập trái tay trước. Năm 10 tuổi, anh vào đội tỉnh Hải Nam vừa được tái lập, lực lượng ít ỏi đến đáng thương. Sau đó là Chính Định, đội trẻ quốc gia, đội một, từng bước một gian nan leo lên. Không có tài nguyên, không có chỗ dựa, tất cả dựa vào cây vợt chưa bao giờ buông tay.

Tại nội dung đồng đội nam giải vô địch thế giới London 2026, anh đã giúp bóng bàn Trung Quốc giành chức vô địch đồng đội ở những điểm then chốt; tháng 9 cùng năm, trong trận chung kết đơn nam Asian Games, anh thắng trắng Vương Sở Khâm 4-0 với tỷ số 11-5, 11-8, 13-11, 11-5. Từ chỗ bị Hugo Calderano phá nát thuận tay đến chỗ thực sự phát huy được thuận tay và ba đường bóng đầu, khoảng cách ở giữa không phải là "sức mạnh trời ban", mà là những ngày tập luyện bị nhấn chìm trong tiếng chửi rủa: giao bóng tập hàng nghìn lần, mặt vợt trái tay mòn rách hết tấm này đến tấm khác, mỗi ngày ngâm mình trong nhà tập hơn mười tiếng.

Thế nhưng dù vậy, khi bạn bước lên bục trao giải, vẫn có người từ chối vỗ tay cho bạn.

Sự lạnh nhạt trên bục trao giải Asian Games Nagoya đã phơi bày trần trụi mặt xấu xí nhất của văn hóa fandom trước toàn thế giới. Khi vinh quang của thể thao Trung Quốc biến thành đấu trường để người hâm mộ trút giận riêng, thứ bị tiêu hao không chỉ là mồ hôi xương máu của vận động viên, mà còn là hình ảnh thể thao mà đất nước này tích lũy qua nhiều năm. Những gì các Lâm Thi Đống phải gánh chịu ở độ tuổi này nhiều hơn rất nhiều so với Trương Kế Khoa năm xưa: thời của Trương Kế Khoa, fandom chưa trở thành một lực lượng khổng lồ như vậy, mạng xã hội cũng chưa hoàn toàn biến sân đấu thành bãi chiến trường của dư luận. Còn các vận động viên trẻ hiện nay, giây trước còn đang chiến đấu vì chức vô địch, giây sau đã phải đối mặt với sự phán xét tràn ngập trên mạng xã hội.

May mắn là việc chấn chỉnh đã bắt đầu.

Ngay trước lễ khai mạc Asian Games Nagoya 2026, Cục An ninh mạng thuộc Bộ Công an trong chiến dịch "Làm sạch mạng 2026" đã công bố 5 vụ án điển hình về bạo lực mạng nhắm vào vận động viên, nhiều đương sự bị xử phạt hành chính theo pháp luật vì xúc phạm, bôi nhọ vận động viên. Còn câu nói của Lưu Quốc Lương "nền tảng của bóng bàn Trung Quốc là vinh dự tập thể", sau hết lần sóng gió này đến lần khác, càng trở nên đanh thép.

Từ Trương Kế Khoa đến Lâm Thi Đống, mười năm trôi qua trong chớp mắt. Hai thế hệ tay vợt thiên tài, một người ở đỉnh cao đã chứng kiến sự ra đời của fandom, một người trong lúc vươn lên đã trực tiếp trải qua sự mất kiểm soát của fandom. Thể thao chưa bao giờ chỉ là thắng thua, nó còn là một sự giáo dục về tinh thần. Nhà vô địch có thể bị nghi ngờ, phong độ có thể bị phê bình, nhưng không ai có quyền dùng tin đồn, sự dìm người này nâng người kia, sự lạnh nhạt và bạo lực mạng để phủ nhận một người đã mang vinh quang về cho đất nước.

Cậu bé Hải Nam từng đánh bóng vào bức tường trước cửa quán mì ở Đam Châu ấy, giờ đây đã là nhà vô địch thế giới. Anh còn một chặng đường rất dài phía trước, và con đường này không nên bị bóng đen của fandom bao phủ.

Thiên tài xứng đáng được reo hò, và càng xứng đáng được tôn trọng.